Retatrutide؛ نسل جدید آگونیست سهگانه گیرندههای اینکرتینی در درمان چاقی و دیابت
رتاتروتاید (Retatrutide) یکی از نوآورانهترین داروهای در حال توسعه در حوزه درمان چاقی، دیابت نوع ۲ و اختلالات متابولیک است. این دارو که توسط شرکت Eli Lilly توسعه یافته، با مکانیسمی متفاوت از نسلهای قبلی داروهای اینکرتینی عمل میکند و به عنوان نخستین آگونیست سهگانه گیرندههای GIP، GLP-1 و گلوکاگون (Glucagon) شناخته میشود. نتایج مطالعات بالینی فاز ۲ نشان دادهاند که رتاتروتاید توانسته کاهش وزن قابل توجهی در افراد مبتلا به چاقی ایجاد کند و همین موضوع باعث شده است که به عنوان یکی از امیدبخشترین داروهای نسل آینده درمان بیماریهای متابولیک مطرح شود.
رتاتروتاید چیست؟
رتاتروتاید (LY3437943) یک پپتید تزریقی با اثر طولانیمدت است که معمولاً به صورت تزریق زیرجلدی هفتگی در مطالعات بالینی مورد بررسی قرار گرفته است. برخلاف سماگلوتاید که تنها گیرنده GLP-1 را فعال میکند و تیرزپاتاید که گیرندههای GLP-1 و GIP را هدف قرار میدهد، رتاتروتاید سه مسیر هورمونی مهم را به طور همزمان فعال میکند:
گیرنده GLP-1
گیرنده GIP
گیرنده گلوکاگون (Glucagon)
فعالسازی همزمان این سه مسیر باعث ایجاد اثرات متابولیک گستردهتری نسبت به داروهای نسل قبل میشود.
مکانیسم اثر
اثرات درمانی رتاتروتاید حاصل عملکرد همزمان سه هورمون تنظیمکننده متابولیسم است. مهمترین مکانیسمهای آن عبارتاند از:
افزایش ترشح انسولین وابسته به افزایش قند خون
کاهش ترشح گلوکاگون پانکراس در شرایط افزایش قند خون
کاهش سرعت تخلیه معده
افزایش احساس سیری و کاهش اشتها
افزایش مصرف انرژی و اکسیداسیون چربیها که احتمالاً با تحریک گیرنده گلوکاگون مرتبط است
بهبود حساسیت به انسولین و کاهش تجمع چربی در کبد
همین ویژگیها باعث شدهاند که رتاتروتاید نه تنها بر کاهش دریافت کالری، بلکه بر افزایش مصرف انرژی نیز اثر بگذارد؛ موضوعی که آن را از بسیاری از داروهای موجود متمایز میکند.
کاربردهای بالینی
در حال حاضر رتاتروتاید هنوز در بسیاری از کشورها به عنوان یک داروی تحقیقاتی شناخته میشود و مراحل کارآزماییهای بالینی را طی میکند. مهمترین زمینههای پژوهشی عبارتاند از:
درمان چاقی
درمان دیابت نوع ۲
بیماری کبد چرب متابولیک (MASLD/MASH)
بهبود عوامل خطر قلبیعروقی مرتبط با چاقی
سایر اختلالات متابولیک
نتایج نهایی مطالعات فاز ۳ و بررسی نهادهای نظارتی، درباره تأیید نهایی این دارو تصمیمگیری خواهند کرد.
اثربخشی در کاهش وزن
مطالعه فاز ۲ منتشرشده در New England Journal of Medicine نشان داد که رتاتروتاید در پایان ۴۸ هفته درمان، بسته به دوز مصرفی، کاهش وزن چشمگیری ایجاد کرد. در بالاترین دوز مطالعه، میانگین کاهش وزن به حدود ۲۴ درصد وزن اولیه بدن رسید که از بالاترین مقادیر گزارششده در میان داروهای اینکرتینی محسوب میشود.
در سال ۲۰۲۶ نیز شرکت سازنده اعلام کرد که نتایج اولیه یکی از مطالعات فاز ۳ (TRIUMPH-1) اهداف اصلی مطالعه را محقق کرده و کاهش وزن قابل توجهی را نشان داده است، هرچند انتشار کامل دادههای داوریشده همچنان در انتظار است.
تأثیر بر کنترل دیابت
اگرچه تمرکز اولیه بسیاری از مطالعات بر درمان چاقی بوده است، دادههای موجود نشان میدهند که رتاتروتاید میتواند موجب کاهش HbA1c، بهبود کنترل قند خون و افزایش حساسیت به انسولین شود. این اثرات، آن را به گزینهای امیدوارکننده برای درمان بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ و چاقی همزمان تبدیل کرده است. با این حال، برای تعیین جایگاه دقیق آن در راهنماهای درمانی، به نتایج کامل مطالعات فاز ۳ نیاز است.
عوارض جانبی
همانند سایر داروهای اینکرتینی، شایعترین عوارض رتاتروتاید مربوط به دستگاه گوارش هستند:
تهوع
استفراغ
اسهال
یبوست
درد شکم
کاهش اشتها
در مطالعات، این عوارض عمدتاً خفیف تا متوسط بوده و با افزایش تدریجی دوز دارو کاهش یافتهاند. همچنین افزایش وابسته به دوز در ضربان قلب در برخی شرکتکنندگان مشاهده شد که نیازمند پایش بیشتر در مطالعات طولانیمدت است.
موارد احتیاط
از آنجا که رتاتروتاید هنوز در مرحله بررسیهای بالینی قرار دارد، اطلاعات مربوط به ایمنی بلندمدت آن همچنان در حال تکمیل است. بنابراین:
مصرف آن باید صرفاً در چارچوب مطالعات بالینی یا پس از دریافت مجوزهای رسمی انجام شود.
در دوران بارداری و شیردهی اطلاعات کافی درباره ایمنی آن وجود ندارد.
بیماران دارای سابقه پانکراتیت یا برخی بیماریهای غدد درونریز باید پیش از شروع درمان توسط پزشک ارزیابی شوند.
رتاتروتاید نماینده نسل جدید داروهای متابولیک است که با فعالسازی همزمان گیرندههای GLP-1، GIP و گلوکاگون رویکردی نوین برای درمان چاقی و دیابت نوع ۲ ارائه میدهد. نتایج مطالعات اولیه نشان دادهاند که این دارو پتانسیل ایجاد کاهش وزن قابل توجه و بهبود شاخصهای متابولیک را دارد. با وجود این نتایج امیدوارکننده، رتاتروتاید هنوز در بسیاری از کشورها در مرحله ارزیابی بالینی قرار دارد و استفاده گسترده از آن منوط به تکمیل مطالعات فاز ۳ و تأیید نهادهای نظارتی خواهد بود.